Transport chłodniczy, czyli przewóz towarów w kontrolowanej temperaturze, odgrywa niezwykle ważną rolę w globalnym handlu. Dzięki niemu świeża żywność, leki i inne produkty wrażliwe mogą bezpiecznie pokonywać tysiące kilometrów, zachowując jakość i przydatność do użycia. W kontekście wymiany handlowej z Ameryką Południową transport chłodniczy jest wręcz nieodzowny – pozwala dostarczać na tamtejsze rynki produkty z odległych zakątków świata, a jednocześnie sprowadzać stamtąd egzotyczne artykuły spożywcze na nasze stoły. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega taki transport, jak przebiega, co się przewozi w chłodniach, z jakich krajów najczęściej pochodzą te towary i dokąd zmierzają, a także jakie wyzwania i ciekawostki wiążą się z logistyką chłodniczą na trasach międzykontynentalnych.
Czym jest transport chłodniczy i dlaczego jest potrzebny?
Transport chłodniczy to przewóz ładunków wymagających utrzymania określonej, najczęściej niskiej temperatury przez cały czas podróży. Innymi słowy, jest to element łańcucha chłodniczego, który zapewnia, że od producenta aż do odbiorcy końcowego towar pozostaje w warunkach zapobiegających zepsuciu lub utracie właściwości. Do grupy takich ładunków zaliczamy przede wszystkim żywność łatwo psującą się (świeże owoce, warzywa, mięso, ryby, nabiał, mrożonki), ale także produkty farmaceutyczne (np. szczepionki, leki wymagające chłodzenia), kwiaty cięte i rośliny oraz wybrane chemikalia wrażliwe na temperaturę. Bez odpowiedniego chłodzenia towary te uległyby szybkiemu zepsuciu, przestałyby być bezpieczne do spożycia lub użycia, bądź straciłyby na wartości.
W przypadku transportu do Ameryki Południowej ogromne odległości i zróżnicowany klimat dodatkowo podnoszą wagę utrzymania kontroli temperatury. Kontener chłodniczy lub pojazd z chłodnią działa wtedy jak mobilna lodówka – chroni ładunek przed tropikalnym upałem, wysoką wilgotnością lub odwrotnie – przed mrozem na górskich odcinkach trasy. Dzięki temu możliwe jest np. dostarczenie polskich produktów spożywczych na drugi koniec świata w stanie świeżym, a także import egzotycznych owoców z Ameryki Południowej do Europy bez utraty jakości. Transport chłodniczy jest potrzebny, aby zachować świeżość, bezpieczeństwo i jakość przewożonych towarów wrażliwych na temperaturę mimo długiej podróży.
Specyfika i wyzwania transportu chłodniczego na długich trasach
Przewóz chłodniczy między kontynentami, szczególnie na odległość jaka dzieli Europę i Amerykę Południową, wiąże się z licznymi wyzwaniami logistycznymi i technicznymi. Kluczowe znaczenie mają tutaj dwa czynniki: czas trwania transportu oraz utrzymanie stabilnej temperatury.
Długa trasa i czas transportu: Droga morska z Europy do południowoamerykańskich portów zajmuje zwykle kilka tygodni. Szacuje się, że rejs statku towarowego z ładunkami chłodzonymi z Ameryki Południowej do Europy może trwać około 3–4 tygodni. Podobny czas należy przewidzieć wysyłając kontener chłodniczy w odwrotnym kierunku, np. z Polski do Brazylii czy Chile. To bardzo długo z perspektywy łatwo psujących się towarów, dlatego wszelkie procesy muszą być tak zorganizowane, by towar przetrwał ten okres w idealnych warunkach. Dla porównania transport lotniczy skraca ten czas do kilkudziesięciu godzin, jednak ze względu na koszty i ograniczone możliwości ładunkowe samolotów nie zawsze jest opłacalny (wykorzystuje się go głównie dla produktów najwyższej pilności lub wartości).
Utrzymanie kontroli temperatury: Im dłuższy transport, tym większe ryzyko wahań temperatury lub awarii urządzeń chłodzących. Nawet krótkotrwałe przerwanie chłodzenia może skutkować zepsuciem całego ładunku. Dlatego kontenery chłodnicze oraz ciężarówki-chłodnie wyposażone są w niezawodne agregaty chłodnicze, które przez całą podróż utrzymują zadaną temperaturę, oraz w systemy zapasowego zasilania. Specjalne czujniki i rejestratory monitorują warunki wewnątrz chłodni w trybie 24/7. Gdy statek płynie przez ocean lub gdy kontener stoi na terminalu, cały czas podłączony jest do źródła zasilania (na statku z sieci okrętowej, w portach i na placach składowych – poprzez stacjonarne punkty zasilania lub przenośne generatory prądu). W transporcie lądowym stosuje się z kolei naczepy z własnym agregatem i generatorem (tzw. gen-set), co umożliwia utrzymanie chłodzenia podczas przewozu drogowego czy kolejowego. Zachowanie nieprzerwanego chłodzenia przez te wszystkie etapy to podstawa sukcesu – mówimy tu o zachowaniu ciągłości łańcucha chłodniczego od załadunku aż do rozładunku u odbiorcy.
Różnice klimatyczne i warunki zewnętrzne: Trasa z Europy do Ameryki Południowej może prowadzić przez różne strefy klimatyczne – od umiarkowanych warunków w Europie, przez strefę tropikalną, po klimat umiarkowany lub górski w miejscach docelowych (np. w Andach). Kontenery na pokładzie statku są narażone na palące słońce równikowe, wysoką wilgotność, opady czy słoną morską bryzę. Wszystko to mogłoby negatywnie wpłynąć na ładunek, gdyby nie odpowiednia izolacja termiczna i hermetyczność chłodni. Nowoczesne kontenery chłodnicze mają grube izolowane ściany, podłogę i dach, dzięki czemu ograniczają wymianę ciepła z otoczeniem. Agregat chłodniczy nie tylko chłodzi, ale w razie potrzeby także ogrzewa wnętrze – jest to ważne np. przy transporcie produktów, którym szkodzi zbyt niska temperatura (przykładem może być czekolada, która w zbyt chłodnym otoczeniu traci swoje właściwości). Dzięki temu ładunek jest chroniony zarówno przed przegrzaniem, jak i przemrożeniem, niezależnie od pogody na zewnątrz.
Infrastruktura i obsługa na trasie: Przy planowaniu chłodniczego transportu międzykontynentalnego należy uwzględnić infrastrukturę w punktach pośrednich i docelowych. Porty morskie obsługujące takie ładunki muszą dysponować odpowiednim zapleczem – m.in. placami do składowania kontenerów z podłączeniem do zasilania, magazynami chłodniczymi do czasowego przechowywania towarów po wyładunku, a także wykwalifikowanym personelem znającym procedury obchodzenia się z wrażliwym ładunkiem. Na szczęście największe porty w Ameryce Południowej (np. Santos w Brazylii, Callao w Peru, Valparaíso w Chile, Buenos Aires w Argentynie czy Cartagena w Kolumbii) są przystosowane do obsługi kontenerów chłodniczych. Podobnie w Europie – porty takie jak Gdańsk, Rotterdam czy Hamburg posiadają infrastrukturę do obsługi dużej liczby tzw. reeferów (kontenerów chłodniczych). Niemniej, ważne jest skoordynowanie terminów i szybki przeładunek – tak, aby np. kontener z mrożonkami nie utknął na zbyt długo w porcie tranzytowym bez zasilania. Profesjonalni przewoźnicy zwykle mają opracowane procedury zapobiegające takim sytuacjom, a każdy alarm od czujników temperatury traktowany jest priorytetowo.
Wymogi prawne i jakość: Dodatkowym wyzwaniem są przepisy sanitarne i celne związane z przewozem żywności oraz medykamentów. Transport żywności musi odbywać się zgodnie z rygorystycznymi normami bezpieczeństwa – od norm UE (np. wymóg temperatury -18°C dla głęboko mrożonych produktów transportowanych do Europy) po międzynarodowe umowy jak ATP (Umowa o przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i specjalnych środkach transportu do tych przewozów). Sprzęt i pojazdy muszą posiadać odpowiednie certyfikaty, a cała trasa bywa objęta nadzorem służb weterynaryjnych i sanitarnych. W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia dokumentacji temperatur, posiadania świadectw pochodzenia towaru, certyfikatów fitosanitarnych dla owoców czy warzyw oraz wielu innych dokumentów. Każde niedopatrzenie (np. przekroczenie dopuszczalnego czasu transportu czy zła temperatura) może skutkować odmową przyjęcia towaru przez kraj docelowy i dużymi stratami. Dlatego jakość i bezpieczeństwo transportu chłodniczego to nie tylko kwestia techniki, ale i spełnienia formalnych wymogów. Wyzwania te sprawiają, że odpowiednie przygotowanie i doświadczenie w branży są bardzo cenne przy organizowaniu takich przewozów.
Jakie środki transportu chłodniczego wykorzystuje się w drodze do Ameryki Południowej?
Spedycja chłodnicza na trasach międzykontynentalnych może wykorzystywać różne środki i gałęzie transportu, często w formie transportu multimodalnego (łączonego). Każda z metod ma swoją specyfikę i zastosowanie:
Transport morski kontenerami chłodniczymi (reeferami)
Największą część światowego handlu towarami wrażliwymi obsługuje transport morski. Obejmuje on przewóz ładunków w standardowych kontenerach chłodniczych (oznaczanych jako reefer). Taki kontener to metalowa skrzynia o typowych wymiarach (najczęściej 40-stopowa), wyposażona we własny agregat chłodniczy i izolowane ściany. Może on utrzymywać zadaną temperaturę z wysoką precyzją, zwykle w zakresie od około -30°C (dla mrożonek) do +30°C (dla produktów wymagających tylko lekkiego schłodzenia). Kontenery reefer są zasilane energią elektryczną – na statku podłącza się je do systemu zasilania jednostki, a na lądzie do sieci lub generatorów. Statki towarowe przewożą setki takich kontenerów naraz, co czyni morski transport chłodniczy bardzo efektywnym kosztowo na duże odległości. Jest on najbardziej ekonomiczną metodą wysyłki produktów spożywczych i innych w kontrolowanej temperaturze z Europy do Ameryki Południowej (i vice versa), choć trzeba uwzględnić długi czas podróży.
Transport morski chłodniczy świetnie sprawdza się przy dużych wolumenach towaru, które nie są aż tak pilne czasowo – na przykład przy wysyłce hurtowych ilości owoców, soków, mrożonego mięsa czy ryb. Przykładowo kontenerowiec może zabrać jednorazowo całe sady jabłek czy plantacje bananów, a koszt przewozu w przeliczeniu na kilogram jest relatywnie niski. W portach docelowych kontenery są szybko przeładowywane na ciężarówki-chłodnie lub na pociągi (w przypadku transportu do dalszych regionów w głębi lądu). Warto dodać, że największy udział w światowym transporcie chłodniczym mają właśnie trasy morskie między Ameryką Południową a Europą – wynika to z ogromnego eksportu żywności (zwłaszcza tropikalnych owoców i soków) z krajów latynoamerykańskich do odbiorców w Europie. Statki z chłodniami regularnie kursują choćby na trasie Brazylia – Europa czy Ekwador – Europa, zapełnione owocami, podczas gdy z powrotem mogą przewozić inne towary wymagające kontrolowanej temperatury.
Transport lotniczy przesyłek chłodzonych
Drugim istotnym środkiem transportu chłodniczego jest transport lotniczy. Samoloty cargo (towarowe) oraz linie lotnicze z odpowiednią infrastrukturą pozwalają przewozić szybko i bezpiecznie ładunki wrażliwe na pokładach samolotów. W lukach bagażowych utrzymywana jest zazwyczaj temperatura chłodna (choć nie tak precyzyjnie jak w kontenerze – zwykle kilka stopni powyżej zera), a dodatkowo towary pakuje się w specjalne kontenery lotnicze lub opakowania izotermiczne. Przy szczególnie cennych lub delikatnych ładunkach stosuje się aktywne kontenery chłodnicze (wyposażone we własne systemy chłodzenia, zasilane bateriami na czas lotu) albo opakowania z suchym lodem czy wkładami chłodzącymi.
Transport lotniczy chłodniczy jest nieporównywalnie szybszy niż morski – dostarczenie towaru z Polski do dowolnego kraju Ameryki Południowej drogą powietrzną zajmuje zwykle 1–2 dni (uwzględniając czas lotu oraz procedury lotniskowe). Dlatego wybierany jest do przesyłek, gdzie czas odgrywa decydującą rolę. Przykładem są świeże kwiaty cięte – róże czy goździki z Kolumbii i Ekwadoru każdego dnia są ładowane na samoloty, by już następnego dnia trafić na rynek np. w Stanach Zjednoczonych czy Europie w idealnym stanie. Innym przykładem są owoce jagodowe (jagody, maliny, truskawki) lub szparagi z Peru – produkty o krótkiej trwałości, które często eksportuje się lotniczo do odległych rynków, by zdążyły trafić świeże na półki sklepowe. Także większość szczepionek i leków ratujących życie wysyłana jest drogą lotniczą, ponieważ priorytetem jest szybkie dotarcie do miejsca przeznaczenia przy zachowaniu wymaganej temperatury.
Wadą transportu lotniczego są niestety wysokie koszty oraz ograniczona pojemność – samolot zabierze znacznie mniejszą masę ładunku niż statek, a opłata za każdy kilogram jest wysoka. Ponadto niektóre towary (np. duże mrożone partie mięsa czy ryb) wolą płynąć statkiem, bo nie wymagają aż takiej szybkości dostawy, a liczy się ekonomia skali. Mimo to transport lotniczy chłodniczy stanowi ważne uzupełnienie dla frachtu morskiego, zwłaszcza dla towarów pilnych, sezonowych (np. owoce na święta czy Walentynki) albo wyjątkowo cennych. Wiele globalnych linii logistycznych oferuje dziś specjalne usługi cool cargo, gwarantując utrzymanie łańcucha chłodniczego od lotniska do lotniska, a także usługi tzw. last mile – dostaw chłodniczych z lotniska do odbiorcy końcowego.
Transport lądowy i intermodalny
Choć ocean i powietrze dzielą kontynenty, nie można zapomnieć o tym, że transport lądowy jest integralną częścią większości operacji logistycznych – również tych chłodniczych. Żaden statek nie dotrze przecież bezpośrednio do firmy oddalonej setki kilometrów w głąb kraju, a samolot dostarczy ładunek tylko do portu lotniczego. Dlatego na początku i końcu łańcucha dostaw wykorzystuje się transport drogowy (ciężarówki-chłodnie) lub czasem kolejowy (wagony chłodnicze lub przewóz kontenerów na platformach kolejowych). W Europie popularne jest np. dostarczenie kontenera chłodniczego koleją z wnętrza kontynentu do portu w Antwerpii czy Gdańsku, dalej statkiem do Ameryki Południowej, a następnie znów koleją lub tirem do finalnego miejsca w Brazylii czy Argentynie. Takie podejście nazywamy transportem intermodalnym – łączy kilka środków transportu, by zapewnić najlepszą kombinację szybkości i kosztów.
W transporcie lądowym najczęściej wykorzystuje się specjalistyczne naczepy chłodnicze, które mogą zabrać standardowy kontener reefer lub same stanowią zabudowaną izotermiczną chłodnię. Ciężarówki wyposażone są w agregat chłodzący i urządzenia monitorujące, podobnie jak duże kontenery. Dzięki temu łańcuch chłodniczy nie zostaje przerwany w drodze z portu do magazynu importera czy z zakładu produkcyjnego na lotnisko. Warto zaznaczyć, że w Polsce dysponujemy nowoczesną flotą takich pojazdów – liczne firmy transportowe oferują przewóz w kontrolowanej temperaturze zarówno na trasach krajowych, jak i międzynarodowych. Odcinki lądowe muszą być realizowane sprawnie, szczególnie w tropikalnych krajach, gdzie korki lub słaba infrastruktura mogłyby wydłużyć czas dostawy. Dlatego ważne jest planowanie tras tak, by towar jak najszybciej trafił do chłodni stacjonarnej po rozładunku z samolotu czy statku.
Transport chłodniczy do Ameryki Południowej i z tego kontynentu to nie tylko wyzwanie logistyczne, ale i ogromna szansa biznesowa. Jeżeli zatem ktoś planuje rozszerzyć swój handel o kraje Ameryki Południowej i musi zadbać o chłodniczy transport – wsparcie doświadczonej firmy logistycznej Allcom, będzie nieocenione. Pozwoli skupić się na rozwijaniu biznesu, zostawiając złożone kwestie transportu specjalistom, którzy dysponują odpowiednim sprzętem i know-how.